راهنمای بیمار
راهنمای گام‌به‌گام برای بیمار و همراه او: ویزیت اول، اسپیرومتری و سی‌تی، درست زدن اسپری، زندگی با تنگی نفس، اکسیژن در خانه و نشانه‌های خطر.
ویزیت اول: چه چیزی همراه بیاورم؟
با چند برگه و چند یادداشت می‌شود از ویزیت اول بیشترین نتیجه را گرفت.
این‌ها را بیاورید
- خود عکس‌ها و سی‌تی‌های قبلی، نه فقط گزارش آن‌ها. مقایسه با سی‌تی قبلی بسیار مهم است.
- جواب اسپیرومتری و آزمایش‌های خون
- فهرست همهٔ داروها و خود اسپری‌هایی که مصرف می‌کنید
- خلاصهٔ پروندهٔ بیمارستان، اگر بستری بوده‌اید
- دفترچهٔ بیمه
به این پرسش‌ها فکر کنید
- نشانه از کی شروع شد و چطور تغییر کرده است؟
- با چند پله یا چند دقیقه راه رفتن نفستان می‌گیرد؟
- چند سال و چقدر سیگار یا قلیان مصرف کرده‌اید؟
- چه شغل‌هایی داشته‌اید و با چه گرد و غبار یا بخاری سروکار داشته‌اید؟
- پرنده، کپک یا رطوبت در خانه هست؟
- در بستگان نزدیک بیماری ریه هست؟
همراه داشته باشید
اگر می‌توانید کسی را با خود بیاورید. دو نفر بیشتر از یک نفر به خاطر می‌سپارند. پرسش‌هایتان را هم از قبل بنویسید.
اسپیرومتری و سی‌تی: چه انتظاری داشته باشم؟
اسپیرومتری کار ریه را می‌سنجد و سی‌تی ساختار آن را نشان می‌دهد. آمادگی ساده است.
اسپیرومتری چیست؟
این آزمون می‌سنجد در یک بازدم چقدر هوا و با چه قدرتی بیرون می‌دهید. پزشک با آن به آسم، COPD و فیبروز فکر می‌کند و سیر بیماری را هم پیگیری می‌کند.
پیش از آزمون
- از ۲۴ ساعت قبل سیگار نکشید.
- تا دو ساعت قبل غذای سنگین نخورید.
- لباس گشاد بپوشید.
- اگر پزشک گفته اسپری یا دارویی را پیش از آزمون مصرف نکنید، همان را انجام دهید. خودسرانه چیزی را قطع نکنید.
اگر عفونت قفسهٔ سینه دارید، یا اخیراً سکتهٔ قلبی یا مغزی یا جراحی داشته‌اید، پیش از آزمون اطلاع بدهید.
در اتاق آزمون
گیرهٔ بینی می‌زنید و می‌نشینید. نفس کامل می‌کشید، لب‌ها را دور لوله می‌بندید و با تمام قدرت و تا جایی که می‌شود فوت می‌کنید. این کار چند بار تکرار می‌شود و گاهی بعد از اسپری هم انجام می‌شود. کل نوبت ممکن است تا یک ساعت طول بکشد. شاید کمی سرگیجه بگیرید که زود می‌گذرد.
سی‌تی قفسهٔ سینه
سی‌تی جزئیات بافت ریه را نشان می‌دهد و برای دیدن جای زخم، ندول یا مایع به کار می‌رود. برای بعضی پرسش‌ها، مثل بررسی لختهٔ رگ‌های ریه، به تزریق مادهٔ حاجب نیاز است. اگر حساسیت یا بیماری کلیه دارید، پیش از تزریق بگویید.
جواب‌ها را خودتان تفسیر نکنید. هر عدد و هر کلمه کنار نشانه‌ها و معاینه معنا پیدا می‌کند.
اسپری را درست بزنیم
اسپری فقط وقتی کار می‌کند که دارو به ریه برسد. چند نکتهٔ ساده اثرش را تغییر می‌دهد.
اول بروشور را بخوانید
هر اسپری طرز کار خودش را دارد. بروشور جعبه شکل زدن، تمیز کردن و زمان تعویض را نشان می‌دهد. اگر مطمئن نیستید، یا در یک سال گذشته کسی زدن شما را ندیده است، از پزشک، پرستار یا داروساز بخواهید جلوی آن‌ها بزنید.
پیش از هر بار
- درپوش دهانی را کامل بردارید.
- داخل و بیرون دهانی را ببینید که چیزی در آن گیر نکرده باشد.
- بعد از مصرف، درپوش را بگذارید تا جا بیفتد.
محفظهٔ کمکی (اسپیسر)
اگر اسپری فشاری دارید، شاید پزشک محفظهٔ کمکی بدهد. این محفظه کمک می‌کند داروی بیشتری به ریه برسد. طرز استفاده از آن را هم از پزشک یا داروساز بپرسید.
اسپری نگه‌دارنده
- اثرش فوری نیست، پس باید هر روز مصرف شود، حتی وقتی نشانه ندارید.
- بعد از اسپری کورتونی دهان را بشویید یا مسواک بزنید تا دهانتان زخم و عفونت نگیرد.
مقدار و دفعات مصرف را پزشکتان تعیین می‌کند. اگر اسپری تسکین‌دهنده را بیشتر از قبل لازم دارید، این نشانه است که بیماری مهار نشده و باید با پزشک حرف بزنید.
زندگی با تنگی نفس
وقتی تنگی نفس ماندگار است، چند روش ساده کارهای روزانه را آسان‌تر می‌کند.
وقتی نفستان تنگ شد
- شانه‌ها را رها کنید و به جایی تکیه بدهید.
- آرام و بی‌زور نفس بکشید.
- با لب‌های جمع‌شده بازدم بدهید، طوری که انگار سوت می‌زنید.
- در کار سخت، موقع زور زدن هوا را بیرون بدهید.
- روی پله، نفس را با قدم‌ها هماهنگ کنید.
این روش‌ها جای دارو را نمی‌گیرند. اگر تنگی نفس از همیشه بیشتر است، با پزشک تماس بگیرید.
کم‌تحرکی راه حل نیست
کم‌تحرکی عضلات را ضعیف‌تر می‌کند و همان کار کوچک را سخت‌تر. ورزش منظم کمک می‌کند. کمی نفس‌نفس زدن اشکال ندارد، ولی از حد نگذرید. اگر نشانه‌هایتان شدید است یا مدتی است ورزش نکرده‌اید، پیش از شروع با پزشک حرف بزنید.
خلط زیاد
اگر سرفهٔ خلط‌دار دارید، فیزیوتراپیست می‌تواند روش‌های تنفسی برای پاک کردن راه هوایی را یادتان بدهد.
پرهیز از محرک‌ها
دود، گرد و غبار، بخار، خوشبوکننده‌ها، شوینده‌های تند و عطر می‌توانند نشانه‌ها را بدتر کنند. داروها را همیشه دم دست داشته باشید، به‌خصوص در سرما یا گرمای شرجی.
حال روحی هم مهم است
تنگی نفس ترس می‌آورد و ترس نفس را تنگ‌تر می‌کند. اگر اضطراب یا غم زندگی‌تان را گرفته، به پزشک بگویید. توان‌بخشی ریوی معمولاً مشاوره را هم در برنامه دارد.
اکسیژن در خانه
اکسیژن داروست. مقدار آن را پزشک تعیین می‌کند و ایمنی‌اش جدی است.
چه کسی به اکسیژن نیاز دارد؟
نیاز به اکسیژن با اندازه‌گیری مشخص می‌شود، نه با احساس. پزشک با پالس‌اکسیمتر یا گاز خون این را می‌سنجد. بعضی بیماران فقط هنگام فعالیت یا خواب اکسیژن می‌خواهند و تست راه رفتن می‌تواند این را نشان بدهد.
سه نوع دستگاه
- دستگاه اکسیژن‌ساز از هوای اتاق اکسیژن می‌گیرد و برق می‌خواهد. نوع قابل حمل سبک‌تر است، ولی شاید اکسیژن کمتری بدهد.
- کپسول برای پشتیبان هنگام قطع برق یا بیرون رفتن به کار می‌رود.
- اکسیژن مایع برق نمی‌خواهد.
پیش از خرید یا اجاره، با پزشک مطمئن شوید دستگاه برای شما مقدار کافی می‌دهد.
ایمنی
- اکسیژن خودش نمی‌سوزد، ولی آتش را تندتر می‌کند.
- کنار اکسیژن سیگار نکشید و بگذارید کسی هم نکشد.
- دستگاه و لوله را دست‌کم دو متر از شعله و گاز دور نگه دارید.
- کپسول را طوری ببندید یا نگه دارید که نیفتد.
خودسرانه تغییر ندهید
اکسیژن را بدون نظر پزشک کم، زیاد یا قطع نکنید. کمبود آن به قلب و مغز فشار می‌آورد و زیادی‌اش در بعضی بیماران تنفس را به شکل خطرناکی کند می‌کند. حال خوب هم همیشه نشانهٔ کافی بودن اکسیژن نیست. پالس‌اکسیمتر انگشتی هم با گردش خون کم، کم‌خونی یا لاک تیره ممکن است عدد نادرست نشان بدهد.
سفر
پیش از سفر، به‌خصوص سفر هوایی، با پزشک حرف بزنید و قوانین شرکت هواپیمایی را بپرسید.
نشانه‌های خطر: کی نباید منتظر نوبت ماند
فهرست نشانه‌هایی که صبر ندارند. در اورژانس با ۱۱۵ تماس بگیرید و خودتان رانندگی نکنید.
همین حالا با ۱۱۵ تماس بگیرید
- تنگی نفس شدید: نفس‌نفس می‌زنید یا نمی‌توانید حرف بزنید
- قفسهٔ سینه سفت و سنگین شده است
- درد به بازو، پشت، گردن یا فک می‌رود
- لب یا پوست خیلی رنگ‌پریده، کبود یا خاکستری شده است
- گیجی ناگهانی
- سختی نفس کشیدن یا درد سینه یا پشت که ناگهانی آمده، ضربان خیلی تند یا غش
- بیشتر از چند رگه خون سرفه می‌کنید
- حملهٔ آسم که با اسپری بهتر نمی‌شود، یا اسپری ندارید
خودتان رانندگی نکنید. داروهایتان را همراه ببرید.
همان روز با پزشک تماس بگیرید
- چند رگه خون در خلط
- سرفه‌ای که سریع بدتر می‌شود یا بند نمی‌آید
- حال خیلی بد
- درد سینه
- نفسی که از همیشه تنگ‌تر است
- ورم و درد یک پا یا بازو با تغییر رنگ پوست، که می‌تواند لخته باشد
اگر بیماری ریه دارید
عفونت و بدتر شدن ناگهانی بیماری را زود جدی بگیرید. اگر نشانه‌ها ناگهان بدتر شد یا نشانهٔ تازه‌ای پیدا کردید، تا نوبت بعدی صبر نکنید.